Podział nieruchomości władnącej lub obciążonej

Po podziale nieruchomości władnącej lub obciążonej powstają nowe nieruchomości. Służebności, które obciążają nieruchomość służebną w konsekwencji podziału tej nieruchomości lub nieruchomości władnącej nie wygasają z mocy oraz nie zmieniają swojej treści odpowiednio do zmienionych potrzeb obu nieruchomości. W wyniku podziału nieruchomości może jednak powstać potrzeba realizacji nowych sposobów zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części. Może również ustać potrzeba zwiększenia użyteczności nieruchomości władnącej lub jej oznaczonej części.

Jeśli w wyniku podziału nieruchomości władnącej ustanowiona służebność gruntowa zwiększa użyteczność jednej lub kilku nieruchomości powstałych w wyniku podziału właściciel nieruchomości obciążonej może żądać zwolnienia nieruchomości obciążonej od służebności wobec tych nieruchomości władnących, których użyteczności służebność nie zwiększa (art. 290 § 1 Kodeksu cywilnego).

Podział nieruchomości władnącej lub obciążonej ma wpływ na wykonywaną służebność gruntową.Natomiast jeśli w przypadku podziału nieruchomości obciążonej wykonanie służebności ogranicza się tylko do jednej lub kilku z nieruchomości obciążonych, ich właściciele mogą żądać zwolnienia nieruchomości obciążonej od służebności. Takie zwolnienie może nastąpić w drodze umowy. Następuje ono bez wynagrodzenia. Jeśli właściciele nieruchomości obciążanej i władnącej nie dojdą do porozumienia co do zwolnienia nieruchomości obciążonej od służebności, jej właściciel może zwrócić się w tym celu do sądu.

Jeśli w wyniku podziału nieruchomości władnącej lub obciążonej sposób wykonywania służebności wymaga zmiany jej treści, strony w umowie mogą określić nowy sposób wykonywania służebności. W przypadku braku porozumienia każda ze stron może zwrócić się do sądu z żądaniem ustalenia sposobu wykonywania służebności.

Po podziale nieruchomości można domagać się zmiany treści służebności, ale tylko tej polegającej na zmianie wykonywania służebności. Roszczenie to przysługuje właścicielowi nieruchomości władnącej i obciążonej.

Za zwolnienie nieruchomości obciążonej od ustanowionych na niej służebności, czy też za zmianę sposobu wykonywania istniejącej służebności sąd nie przyznaje wynagrodzenia. Inaczej jest w przypadku żądania zmiany wykonywania służebności będącego następstwem podziału nieruchomości władnącej lub obciążonej. To, czy sąd przyzna wynagrodzenie zależy od tego, kto spowodował potrzebę zmiany. Innymi słowy podział czyjej nieruchomości wywołał potrzebę zmiany.

Orzeczenie wydane w trybie omawianego przepisu zapada w postępowaniu procesowym i ma charakter konstytutywny. Jeśli na mocy orzeczenia zwolniono nieruchomość obciążoną od służebności, to służebność wygasa z chwilą uprawomocnienia się wyroku, chyba że jest wpisana do księgi wieczystej. W takim wypadku wygasa ona z chwilą wykreślenia z niej.